ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಹಾಸನ ದಸರಾ

ದಸರಾ ಬಂತೆಂದರೆ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಸಡಗರ ಸಂಭ್ರಮ ಮನೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ನಾಡ ಹಬ್ಬದ ಈ ದಸರಾ ಅದರಲ್ಲೂ ಮೈಸೂರು ಭಾಗದ ಜನರಿಗೆ ನವರಾತ್ರಿ ಹಲವು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳ ಸಂಗಮ.
      ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಅಂತೂ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಬ್ಬ ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಹಾಗೂ ನಾಡಿನ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಪ್ರತಿ ಬಿಂಬಿಸುವಂತಹ ದಸರಾ ಹಾಸನದಲ್ಲಿ ಸಹ “ಹಾಸನ ದಸರಾ” ನಡೆಯುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ.
     ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ತವರು, ಶಾಸನಗಳ ಕಣಜ ವಿಶ್ವವಿಖ್ಯಾತ ಬೇಲೂರು ಹಳೇಬೀಡು ಹಾಗೂ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೂಳ ಇರುವಂತಹ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಿನಿಮಾ, ಪತ್ರಿಕಾರಂಗ, ರಾಜಕೀಯ ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ ತನ್ನದೇ ಆದಂತಹ ಒಂದು ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಮೆರೆದಂತಹ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ 18ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದಲೂ ಹಾಸನ ದಸರಾ ಆಚರಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ.
     ವಿಜನಗರದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯನ ಜನತೆಯ ಮುಂದೆ ರಾಜ್ಯ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲ್ಲಿಕ್ಕೆ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ ದಸರಾವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭ ಮಾಡಿದ್ದು ಕ್ರಿ.ಶ.1608ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರದಲ್ಲಿ ಗವರ್ನರ್ ಆಗಿದ್ದ ಶ್ರೀರಂಗರಾಯರು ವಿಜಯನಗರವನ್ನು ಮೈಸೂರಿನ ರಾಜಮನೆತನದ ರಾಜ ಒಡೆಯರಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ದಸರಾ ಹಬ್ಬ ಮೈಸೂರು ರಾಜಮನೆತನದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವೇ ಆಯಿತೆನ್ನಬಹುದು. ಮೈಸೂರು ರಾಜ ಒಡೆಯರಾದ ಕೃಷ್ಣರಾಜರು ಹಾಸನದ ರಾಘವಾರಾಜು ಎಂಬುವರಿಗೆ 18ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟದ ಕತ್ತಿ ನೀಡಿದರು. ಆ ಒಂದು ಕತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನವರಾತ್ರಿಯ ಕೊನೆಯ ದಿನ ಹಾಸನದ ಬನ್ನಿ ಮಂಟಪ(ಡಬಲ್ ಟ್ಯಾಂಕ್)ದಲ್ಲಿ ಬಾಳೆಕಂದನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹಾಸನ ದಸರಾವನ್ನು ಪ್ರರಂಭ ಮಾಡಿದರು. ಹೀಗೆ ಪ್ರರಂಭವಾದ ಹಾಸನ ದಸರಾ ಇವರ ನಂತರ ಲಕ್ಷ್ಮಣರಾಜು ಅವರು 1955 ರಿಂದ 1990ರ ತನಕ ಅಂದರೆ 35 ವರ್ಷಗಳು ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಪ್ರಸಕ್ತ ನರಸಿಂಹರಾಜ ಅರಸುರವರು 1991 ರಿಂದ ನಡೆಸುತ್ತಾ ಬಂದಿರುವರು.
     ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವು ಭಕ್ತರು ಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ನಗರದ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ, ನೀರು ಬಾಗಿಲು ಆಂಜನೇಯ ಸ್ವಾಮಿ, ಜಂಭುಕೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ, ಮೈಲಾರ ಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ವಿರೂಪಾಕ್ಷೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತು ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಗಳ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಸನ ನಗರದ ರಾಜ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಮೆರವಣಿಗೆಯ ಮುಖಾಂತರ ಬಂದು ಬನ್ನಿ ಮಂಟಪ(ಡಬಲ್ ಟ್ಯಾಂಕ್)ದಲ್ಲಿ ಈ ಐದು ದೇವರುಗಳನ್ನು ತಂದು ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ನರಸಿಂಹರಾಜ ಅರಸರು ಬಾಳೆ ಕಂಬವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹಾಸನ ದಸರಾವನ್ನು ಆಚರಿಸುವರು.

 - ದ್ಯಾವನೂರು ಮಂಜುನಾಥ್

ಹೇಮಾವತಿ ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಲಿಫ್ಟ್ ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ

1970ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 17ರಂದು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಶ್ರೀ.ಎಂ.ಕರುಣಾನಿಧಿ ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳಾದ ಶ್ರೀ ವಿರೇಂದ್ರ ಪಾಟೀಲರು, ಮೈಸೂರು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಗಡಿ ಪ್ರಶ್ನೆ ಹಾಗೂ ಕಾವೇರಿ ನದಿ ವಿಚಾರದ ವಿವಾದ ನಡೆಸುವ ವೇಳೆಯೊಳಗೆ ಮೈಸೂರಿನ ಹಿತ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ‘ರಾಜ್ಯದ ಸರ್ವ ಪಕ್ಷಗಳ ಉನ್ನತ ನಿಯೋಗ’ವೊಂದು ದೆಹಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಅಲ್ಲೇ ಬಿಡಾರ ಮಾಡುವುದು ಅಗತ್ಯ.ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಸರ್ವ ಪಕ್ಷಗಳ ಜೊತೆÀ ಚರ್ಚಿಸಿಸುತ್ತೆವೆ ಎಂದು ಶಾಸನ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದ ಶ್ರೀ.ಎಸ್.ಶಿವಪ್ಪನವರು ಶಾಸನಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷರೊಡನೆ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು.
ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಬಿನಿ ಜಲಾಶಯದಿಂದ ಕೇರಳದ ಪ್ರದೇಶವು ಮುಳಗಡೆಯಾಗುವುದೆಂಬ ಕೇರಳದ ವಿರೋದವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿ ಇಂತಹ ಕ್ಲಿಷ್ಟ ಸಮಸ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಉಭಯ ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಪರಸ್ಪರ ಸಮಾಲೋಚನೆ ನಡೆಸಿ ಇದನ್ನು ನಾವು ಇತ್ಯರ್ಥಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳತ್ತೇವೆ ಎಂದು ಶಿವಪ್ಪನವರು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ.

1924ರ ಒಪ್ಪಂದ ಬದ್ಧವೇ?

        ಸಾಮಾನ್ಯ ರೈತರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಜಮೀನಿಗೆ ನೀರಿನ ದಾಹ ಹೆಚ್ಚಾಗತೊಡಗಿತು. ಆದರೆ  ‘1924ರ ಕಾವೇರಿ ಒಪ್ಪಂದ’ ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿರೋಧಭಾಸದಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಈ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿರುವಂತೆ, ಒಂದೆಡೆ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯವು 45ದಶ ಲಕ್ಷ ಟಿ.ಎಂ.ಸಿ ನೀರನ್ನು ನೀರಾವರಿಗಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಅವಕಾಶ ಜೊತೆಗೆ ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಸಾಗರದಿಂದ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟಪ್ರಮಾಣದ ನೀರನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇದು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯವೆಂದು ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರ ತನ್ನ ಮೊಂಡು ವಾದವನ್ನೇ ಹಿಡಿದರೇ, ಮೈಸೂರು ಸರ್ಕಾರವು ಸಹ ‘1924ರ ಒಪ್ಪಂದ’ವನ್ನೇ ಅಕ್ರಮವೆಂದು ಹೇಳಬಹುದಾಗಿತ್ತು.

ಕಾವೇರಿಯು ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಹರಿದು ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದೆ ಮತ್ತು  ಈ ಒಪ್ಪಂದವಾದಾಗ ಕೊಡಗು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಚೀಫ್ ಕಮೀಷನರರ ಆಡಳಿತಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟಿತ್ತೆಂಬುದನ್ನೂ ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರು ಈ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಕೊಡಗು ಸರ್ಕಾರ ಸಹಿ ಹಾಕಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಒಪ್ಪಂದವು ಕಾನೂನು ಬದ್ಧವಾಗುವುದೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಾನೂನು ಪರಿಣತರು ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಯಬೇಕಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಮಾತುಗಳು ಕೇಳ ಬರುತ್ತಿತ್ತು.

        ಆದರೆ ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ನೀರಿನ ಹಂಚಿಕೆ ಬಗೆಗೆ ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರವು ಸೂಚಿಸಿದ್ದ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಬರೆದಿದ್ದ ಪತ್ರ ಇದಾವುದೂ ಹೇಮಾವತಿ ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ ಆಡ್ಡಿಯುಂಟು ಮಾಡದೆಂದೂ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಹೇಮಾವತಿ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ತೀವ್ರಗತಿಯಿಂದ ಮುಗಿಸಲು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು.

ಲಿಫ್ಟ್ ನೀರಾವರಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಹಣ ಪೋಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು

        ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ  ಹೊಳೇನರಸಿಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹೇಮಾವತಿ ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಲಿಫ್ಟ್ ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುವ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿತ್ತು. ಆದರೆ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರು, ಹೊಳೆನರಸೀಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಹೇಮಾವತಿ ನಾಲೆಯು ಮೊದಲ ಹಂತದಲ್ಲೇ ಬರುವುದರಿಂದ ಜಲಾಶಯದ ನಿರ್ಮಾಣದೊಡನೆಯೇ ನಾಲೆಗಳ ಮೂಲಕ ನೀರಿನ ಬಿಡುಗಡೆಯೂ ಆಗುವುದು. ಹಾಗಾಗೀ ನಾಲೆಬರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೇ ಈ ಲಿಫ್ಟ್ ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಗಳು ನಿರುಪಯುಕ್ತ ಜೊತೆಗೆ ಈ ಯೋಜನೆಯು ಅಂದಿನ ರಾಜ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಮೇಲೆ ತೀರ ಹಣವನ್ನು ಹೊಡುಕೆ ಮಾಡಿ ವ್ಯರ್ಥ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದರು.

        ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ಅಭಾವ ಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ನೀರಾವರಿ ಸೌಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ತೊಂದರೆಯು ಅಧಿಕವಾಗಿದ್ದು ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಶಾಶ್ವತ ಪರಿಹಾರ ದೊರಕಿಸಿಕೊಡಬೇಕಾದರೆ, ಭೂಮಿಯೊಳಗೆ ಹರಿದು ನಿರುಪಯುಕ್ತವಾಗಿ ಸಮುದ್ರ ಸೇರುತ್ತಿರುವ ಆಪಾರ ನೀರನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತುವುದೊಂದೇ ಮಾರ್ಗ, ಸೂಕ್ತವಾಗಿತ್ತು.

- ದ್ಯಾವನೂರು ಮಂಜುನಾಥ್

ಗೊರೂರು ಹೇಮಾವತಿ ಜಲಾಶಯ ಬೇಕೋ ಬೇಡವೋ.....!

 ೧೯೭೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನೀರಿಗಾಗಿ ರೈತರ ಹೋರಾಟ ಹಾದಿ-1
 ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜೀವ ನದಿ ಹೇಮಾವತಿ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಗೊರೂರು ಬಳಿ ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದ ಜಲಾಶಯ ಬೇಕು-ಬೇಡ ಎನ್ನುವ ಬಗ್ಗೆ ವಿವಾದಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿಯ ರೈತರು ನೀರಿನ ದಾಹದ ಕೊರೆತೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ್ದರು. ಇದನ್ನು ಮನಗಂಡ ಮೈಸೂರು ಸರ್ಕಾರ ಹೇಮಾವತಿ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಗೊರೂರಿನಲ್ಲಿ ಜಲಾಶಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದರೆ ನಾಡಿನ ರೈತರ ಸಮಸ್ಯೆ ಪರಿಹಾರವಾಗುದೆಂದು ತಿಳಿದಿ ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ಮುಂದಾಯಿತು. 

ಆದರೆ, ಗೊರೂರು ಜಲಾಶಯ ನಿರ್ಮಾಣ  ಮಾಡಿದರೆ ತಮಿಳುನಾಡಿಗೆ ಎಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಪೂರೈಕೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲವೋ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಅಂದಿನ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳಾದ ಶ್ರೀ.ಎಂ.ಕರುಣಾನಿಧಿಯವರು ಗೊರೂರು ಜಲಾಶಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡದಂತೆ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಶ್ರೀಮತಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿ 'ಹೇಮಾವತಿ ಜಲಾಶಯದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಮಾಡುವುದರಿಂದ ತಮಿಳುನಾಡಿನ  ಜನತೆಯ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗೆ ಧಕ್ಕೆಯುಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಮೈಸೂರು ಸರ್ಕಾರವು ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸದಂತೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಭರವಸೆ ಕೊಡಬೇಕೆಂಬುದು ನಮ್ಮ ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲಾ ಪಕ್ಷಗಳ ಆಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿದೆ. ಜಲಾಶಯದ ಬದಲು ನಾಲ್ಕನೇ ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಸೇಲಂ ಉಕ್ಕಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಮತ್ತು ತೈಲ ಶುದ್ದೀಕರಣ ಕಾರ್ಯಗಾರದ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು' ಮನವಿ ಮಾಡಿದ್ದರು.
 
ಶ್ರೀ ಎಸ್ ಶಿವಪ್ಪನವರು ೧೯೭೦ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೧ರಂದು ವಾರ್ತಾಗೋಷ್ಠಿ:
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಾವೇರಿ ವಿವಾದದ ಬಗ್ಗೆ ಆನೇಕ ಪರ ವಿರೋಧ ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಮಾವತಿ ಜಲಾಶಯವನ್ನು ಪೂರೈಸುವುದು ಖಚಿತ. ರೈತರು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಮುಣಿಯಭಾರದೆಂದು ಲೋಕಸಭಾ ಸದಸ್ಯರಾದ ಶ್ರೀ ಎಸ್ ಶಿವಪ್ಪನವರು ೧೯೭೦ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೧ರಂದು ಒಂದು ವಾರ್ತಾಗೋಷ್ಠಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು. 
ಈ ವಾರ್ತಾಗೋಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಾತನಾಡಿ, 'ಕಾವೇರಿ ನೀರಿನ ಬಳಕೆ ಬಗ್ಗೆ ದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ರಾಜಕೀಯ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರವು ಕೇಂದ್ರದ ಮೇಲೆ ಬೀರುತ್ತಿರುವ ಅಥವಾ ಬೀರಬಹುದಾದ ಯಾವುದೇ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಮೈಸೂರಿನ ಜನತೆಗೆ ಅನ್ಯಾಯವಾಗುವುದನ್ನು  ರಾಜ್ಯದ ಯಾವ ಪ್ರಜೆಯೂ ಸಹಿಸಲಾರ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು ೧೯೭೦ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೮ರಂದು ಪ್ರಧಾನಿಗಳ ಭೇಟಿ ಮಾಡಿ ಹೇಮಾವತಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ತಡೆಯಬೇಕೆಂದು ಮನವಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಧಾನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಬೇಡಿಕೆಗೆ ಮನ್ನಣೆ ಕೊಡುವುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.ಇದು ರೇಡಿಯೋ  ಮತ್ತು  ೧೯೭೦ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೮ ರಂದು ಅನೇಕ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿತ್ತು.
ಜಲಾಶಯ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ತಡೆಯಾಜ್ಞೆಗೆ ಒತ್ತಾಯ:
ಈ ವಿಷಯದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಾವೇರಿ ವಿವಾದವನ್ನು ಹಲವು ತಿಂಗಳುಗಳಿಂದ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬರಲು ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ತಮಿಳು ನಾಡುಗಳ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪರಿಣತರ ಸಭೆ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ನಂತರ ಈ ಎರಡು ರಾಜ್ಯಗಳ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಮಗಾರಿ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಸಭೆ ನಡೆದು, ಅಂದಿನ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದ  ಡಾ||ರಾವ್ ಮಾಡಿದ ಸಲಹೆಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಕರುಣಾನಿಧಿಯವರು ಜಲಾಶಯ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ತಡೆಯಾಜ್ಞೆ ಮಾಡಲು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. 

ರಾಜ್ಯದ ರೈತರಿಗೆ ಇದು ಯಾವ ರೀತಿ ಪರಿಹಾರ ಮಾರ್ಗವೆಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಹುಟ್ಟಿತ್ತು. ಆದರೆ ಪ್ರಧಾನಿಗಳು ನೀಡಿರುವ ಭರವಸೆಯ ಹೇಳಿಕೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಬಾಹಿರವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಹೇಳಿಕೆ ಅಂದಿನಾ ಮೈತ್ರಿಯುತ ಸಂಬಂಧದ ದುರುಪಯೋಗದ ಸಂಕೇತವಾಗಿತ್ತು.

೧೯೨೪ರಲ್ಲಿ ಕಾವೇರಿ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ  ಮೈಸೂರು - ಮದರಾಸುಗಳ ನಡುವೆ ಮಾಡಿದ ಕಾವೇರಿ ಹಾಗೂ ಅದರ ಉಪನದಿಗಳ ಜಲಾಶಯಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಕೂಡದು ಎಂಬ ಅಂಶ ಎಲ್ಲೂ ಇರಲಿಲ್ಲಾ. ಒಪ್ಪಂದದಂತೆ ೧೯೭೪ರ ಮೇಳೆಗೆ ಹೇಮಾವತಿ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಜೊತೆ ಇತರೆ ಜಲಾಶಯಗಳ ನಿರ್ಮಿಣವಾಗಬೇಕು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಮೈಸೂರು ಕಾವೇರಿ ನೀರಿನ ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭೀತಿಯಿಂದ, ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ಜನತೆ ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಜಲಾಶಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಒತ್ತಾಯ ಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಜಲ ವಿದ್ಯುತ್ ಮಂಡಳಿಗಳ ಅನುಮತಿ ಸಹ ಇತ್ತು. ಆದರೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ತನ್ನ ಹಣದ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಮುಂದೊಡ್ಡಿ ಕಳೆದ ೩ ಯೋಜನೆಗಳಿಂದಲೂ ಜಲಾಶಯ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ತಾಂತ್ರಿಕ  ಅನುಮತಿ ನೀಡದೆ ರಾಜ್ಯದ ಜನತೆಗೆ ತುಂಬಲಾರದ ಅನ್ಯಾಯ ಮಾಡಿತ್ತು. ನಂತದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅನೇಕ ಚರ್ಚೆಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಜಲಾಶಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಸುಗಮವಾಗಿ ಬಗೆಹರಿದು ಇದಕ್ಕೆ ಕೇಂದ್ರದ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ದೊರಕುವುದೆಂದು ರಾಜ್ಯದ ಜನತೆ ಭರವಸೆಯಿಂದಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ತಮಿಳು ನಾಡಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳ ಕೈವಾಡ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿತ್ತು.

- ದ್ಯಾವನೂರು ಮಂಜುನಾಥ್

ಗೋಕರ್ಣ ಋಷಿ ಗುರುಗಳ ಊರು ಗೊರೂರು ಸಂಪೂರ್ಣ ಇತಿಹಾಸ

ಹಾಸನದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ 23 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಹಾಸನ ಅರಕಲಗೂಡು ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಗೊರೂರು ಶ್ರೀ ಯೋಗಾನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿ ಸನ್ನಿದಿಯಲ್ಲಿದೆ.
ಅಂದಕ್ಕೆ ರಕಲಗೂಡು ಚೆಂದಕ್ಕೆ ನರಸೀಪುರ
ಚಿತ್ತರದ ಗೊಂಬೆ ಗೊರವೂರು ಬೀದಿಯ
ಹದಿನಾರು ತೇರು ಹರಿದಾವೆ ||
ಎಂದು ಜಾನಪದರು ಹೇಳುತ್ತರೆ. ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ತವರುಶಾಸನಗಳ ಬೀಡುಸಂಸ್ಕೃತಿಕ ನಾಗರಿವನಸೀರಿಯ ನಾಡುಜೈನರ ಕಾಶಿ ಎಂದು ಹೆಸರು ಪಡೆದಿರುವ ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಮಾವತಿ ಜಲಾಶಯ ಯೋಜನೆಯಿಂದಾಗಿ ಪ್ರವಾಸಿ ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದುವಾಗಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಕೈ ಬಿಸಿ ಕರೆಯುತ್ತಿರುವ ಗೊರೂರು ಐತಿಹ್ಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.
ಕ್ರಿ.ಶ.1568ರಲ್ಲಿ ಅರಕಲಗೂಡಿನ ಐಗೂರು ಪಾಳೆಗಾರನಾದ ಕೃಷ್ಣಪ್ಪನಾಯಕನು ಹೇಮಾವತಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಲು ಆಗಮಿಸಿದಾಗ, ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಬ್ಬರು ಅಣ್ಣ ತಮ್ಮಂದಿರು ಉದ್ಭವಗೊಂಡ ನರಸಿಂಹಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಕೃಷ್ಣಪ್ಪನಾಯಕನಿಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತರೆ. ಆ ಅಣ್ಣ ತಮ್ಮಂದಿರ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ನರಸಿಂಹ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿಗೆ ಗರ್ಭಗುಡಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ಈ ಒಂದು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಗೋಕರ್ಣ ಋಷಿಗಳು ತಪಸ್ಸುಮಾಡಿದರಿಂದ ಕೃಷ್ಣಪ್ಪನಾಯಕನ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಗೋಕರ್ಣ ನಗರವೆಂದು ಹೆಸರನ್ನು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದವೆಂದು ಡಾ|| ಗೊರೂರು  ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯಂಗಾರವರ ಶ್ರೀ ಯೋಗನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ ಮಹಿಮೆ ಮತ್ತು ಚರಿತ್ರೆ ಎಂಬ ಕೃತಿಯಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.
ಕ್ರಿ.ಶ.1166ರ ಮಾವಿನಕೆರೆ ದಾನ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ವಿಜಯೊದಿತ್ಯ ಹೆಗ್ಗಡೆಯ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ವಿಜಯಾದಿತ್ಯಪುರ ವೆಂದು ಹಾಸನ ಶಾಸನ ಸಂಖ್ಯೆ 182ರಲ್ಲಿ ಚನ್ನಕೇಶವಪುರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿತ್ತು ಹೊಯ್ಯಳರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಹಾರವಾಗಿತ್ತೆಂದು ಮೈಸೂರು ಗೆಝಟೀಯರ್ನಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವುಳ್ಳ ಗೊರೂರು ಹೊಯ್ಸಳರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ 'ಶತರುದ್ರೀಯಪುರ' ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ದಿವಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ 15ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಪ್ಪನಾಯಕ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಗೋಕರ್ಣನಗರವೆಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಎಫಿಗ್ರಾಫಿಯಾ ಆಫ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಪುಟರಲ್ಲಿ ಹಾಸನ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ 176, 181ನೇ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಉಕ್ತವಾಗಿದ್ದರಿಂದ 'ಗೊರವರ ಊರ' ಪದವನ್ನು ಬಿಡಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಗೊರವ ಊರು ಎಂದಾಕ್ಷಣ ಊರಿಂದೂರಿಗೆ ಹಾಡುತ್ತ ಹೋಗುವ ಗೊಂದಲಗರು ವಾಸಿಸುವ ಊರು ಎಂದು ಮೇಲಿನ ನೋಟದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವಾದರೂ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವಕೋಶದ ಪ್ರಕಾರ ಗೋರವರು ಎಂದರೆ ಗುರುಗಳು ಎಂದಿದೆ. ಅಂದರೆ ಗುರುಗಳ ಊರು ಗೊರೂರಾಗಿ ತದ್ಭವಗೊಂಡಿರುವಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವಿದೆ ಯಾಕೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಗೋಕರ್ಣ ಋಷಿಗಳು ಗುರುಗಳಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆ ನಡೆಸಿದರೆಂದು ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲಾ ಗೆಝಟಿಯರ್ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಗುರುಗಳ ಊರಾಗಿದ್ದ ಗೊರವೂರು ಗೊರೂರಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದಾಗಿದೆ.
2011ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ 390 ಹೆಕ್ಟೆರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವುಳ್ಳ ಗೊರೂರು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 1073 ಮನೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು. ಒಟ್ಟು 4284 ಜನಸಂಖ್ಯೆವಿದ್ದು ಈ ಪೈಕಿ ಗಂಡಸರು 2124 ಹಾಗೂ ಹೆಂಗಸರು 2160 ಜನವಿರುವರು ಹಾಗೂ ಲಿಂಗಾನುಪಾತ 963 ಇದೆ. ಪ್ರತಿ ಚದುರ ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್ಗೆ ಒಟ್ಟು ಜನಸಾಂದ್ರತೆ 11 ಇದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ ಒಟ್ಟು ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಪ್ರಮಾಣ 75% ಇದ್ದು ಈ ಪೈಕಿ ಗಂಡಸರು 64% ಹಾಗೂ ಹೆಂಗಸರೂ 67% ಇದ್ದರೆ. ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 1492 ಜನರಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಗಂಡಸರು 754 ಹಾಗೂ ಮಹಿಳೆಯರು 738 ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿರುವರು. ಜೋತೆಗೆ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡದಲ್ಲಿ 60 ಜನಸಂಖ್ಯೆವಿದ್ದು ಈ ಪೈಕಿ 25 ಮಹಿಳೆಯರು ಹಾಗೂ 35 ಗಂಡಸರಿವರು. 6ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಒಟ್ಟು ಮಕ್ಕಳುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 372 ವಾಗಿದ್ದು. ಈ ಪೈಕಿ ಗಂಡು 200 ಮತ್ತು 172 ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಾಗಿದ್ದರೆ.
ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜೀವನಾಡಿ ಕಾವೇರಿ ಕೊಳ್ಳದ ಪ್ರಮುಖ ಜಲಾಶಯಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ ಹೇಮಾವತಿ ಜಲಾಶಯ ಗೊರೂರು ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರವಾಸಿಗಾರ ಆಕರ್ಶಣೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. 1983ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಹೇಮಾವತಿ ಜಲಾಶಯ ಹಾಸನ, ಮಂಡ್ಯ, ಮೈಸೂರು ಹಾಗೂ ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಜೀವನಾಡಿಯಾಗಿದೆ.
ಹೇಮಾವತಿ ನದಿಯು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂಡಿಗೆರೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಜಾವಳಿ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರದ ಮಟ್ಟದಿಂದ 1219 ಮೀ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಉಗಮಿಸಿ ಆಗ್ನೇಯದ ಕಡೇ ಹರಿದು ಸಕಲೇಶಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಅಚ್ಚನಹಳ್ಳಿ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯ ಬಳಿ ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಕಡೆಯಿಂದ ಹರಿದು ಬರುವ ಕೇಲವು ಹೊಳೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ಬೇಲೂರಿನಲ್ಲಿ ಹರಿದು ಹಾಸನ ತಾಲ್ಲೂಕನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಉತ್ತರ ಕಡೆಯಿಂದ ಯಗಚಿ ನದಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೊಳೇನರಸಿಪುರವನ್ನು ಸುತ್ತಿ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಪ್ರವಹಿಸಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜಸಾಗರದ ಬಳಿ ಕಾವೇರಿಯನ್ನು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜಲಾನಯನದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಸುಮಾರು 5410 ಚದರ ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್ ಆಗಿದೆ ಈ ನದಿಯ ಅಂದಾಜು ಉದ್ದ 245 ಕಿ.ಮೀಗಳು. ಹೇಮಾವತಿ ನದಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ಸಾಮನ್ಯವಾಗಿ 200 ಸೆಂ.ಮೀ ನಿಂದ 70 ಸೆಂ.ಮೀ ವರೆಗೂ ವ್ಯತ್ಯಾವಾಗುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಹೇಮಾವತಿಯು ಸುಮಾರು 113 ಮೈಲಿಗಳಷ್ಟು ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯೊಳಗೆ ತನ್ನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾಳೆ.
ಹೇಮ ಎಂದರೆ ಚಿನ್ನ. ಹೇಮವಾತಿ ಎಂದರೆ ಚಿನ್ನದ ಹೊಳೆ ಅಥವಾ ಹೊನ್ನಿನ ಹೊಳೆ ಎಂದು ಅರ್ಥ ಜೋತೆಗೆ ಎಣ್ಣೆಹೊಳೆ ಎಂದು ಸಹ ಅರ್ಥವಿದೆ. ಹೇಮಾವತಿಯೆಂದರೆ ದಾಕ್ಷಾಯಿಣಿ ಎಂದು ಸಹ ಅರ್ಥವಿದೆ. ದಕ್ಷಬ್ರಹ್ಮನ ಮಗಳಾದ ಈಶ್ವರನ ಪತ್ನಿ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯ ತಂದೆ ದಕ್ಷಬ್ರಹ್ಮ ನಡೇಸಿದ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಪತಿ ಈಶ್ವರನನ್ನು ಆ ಮಂತ್ರಿಸಲಿಲ್ಲವೆಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ದಕ್ಷಾಯಿಣಿಯು ತನ್ನನ್ನು ಅಗ್ನಿ ದೇವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಿ ಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳನ್ನು ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿದಾಗ ಅವಳ ಇಡೀ ದೇಹದ ವೈಬಣ್ಣ ಹೇಮ(ಸ್ವರ್ಣ)ಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ ತಾನು ಮಾಡಿದ ತಪ್ಪಿನ ಸಲುವಾಗಿ ಈಶ್ವರನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ದಾಕ್ಷಯಿಣಿ ಹಿಮವಂತನ ಮಗಳಾಗಿ ಹಿಟ್ಟಿ ಈಶ್ವರನ್ನು ಹೋಂದಲು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದಳು ಈಶ್ವರ ಅವಳ ಮುಂದೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ವಿಶ್ವದ ಉನ್ನತಿಗಾಗಿ ನೀನು ನದಿಯಾಗಿ ಹರಿದು ಜಗತ್ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಸಾಧಿಸುಎಂದು ಹರುಸುತ್ತಾನೆ.
ಮತ್ತೊಂದು ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಆಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಪೊನ್ನಾಥಪುರ ಗ್ರಾಮವನ್ನು (ಈ ಗ್ರಾಮವೀಗ ಹೇಮಾವತಿ ಜಲಾಸಯದ ಹಿನ್ನಿರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದೆ) ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಪೊನ್ನ ಎಂಬ ಪಾಳೆಗಾರನಿಗೆ ಹೇಮಾವತಿ ಮತ್ತು ಹೊನ್ನಿ (ಕಪಿಲಾ) ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಅಕ್ಕ ತಂಗಿಯರು ಪೊನ್ನನಿಗೆ ಪತ್ನಿಯರಾಗಿದ್ದಂತೆ. ಇವರಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಕಾಲವಾದರೂ ಒಂದು ಸಹ ಸಂತಾನವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಮನೆ ಮಠ ತೊರೆದು ಪೊನ್ನ ಪತ್ನಿಯರೊಡನೆ ರಾಮನಾಥಪುರಕ್ಕೆ ಬಂದು ಪುಷ್ಕರಣಿಯಲ್ಲಿ ಜಳಕ ಮಾಡಿ ಭರಧ್ವಾಜನೆಂಬ ಮಹರ್ಷಿಗೆ ಶರಣಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇದಾದ ನಂತರ ಹಿರಿಯ ಹೆಂಡತಿ ಹೇವಾ ನದಿಯಾಗಿ ಹರಿದು ಲೋಕೋಪಕಾರ ಮಾಡುತ್ತ ಕಾವೇರಿಯನ್ನು ಸೇರಿ ಕೃತಾರ್ಥಳಾದಳು. ಕಪಿಳೆ ರಾಮನಾಥಪುರದ ಶಿಲೆಯಾಗಿ ತಪಸ್ಸನ್ನಾಚರಿಸುವವರಿಗೆ ಶೀಘ್ರಪಲದಾಯಕಳಾದಳು.
ಹೀಗೆ ಆನೇಕ ಹೇಮಾವತಿ ನದಿಯ ಹುಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಕಥೆಗಳು ಹುಟ್ಟಿವೆ. ಹೇಮಾವತಿ ನದಿಯ ಉಪಕಣಿವೆಗಳು ಹೇಮಾವತಿ ಜಯಪಾರ್ವತಿಐಗೂರಹಳ್ಳಿಉಚ್ಚಂಗಿಹೊಳೆಚಿಟ್ನಿಹಳ್ಳಬಿಲಹಳ್ಳಿವೇದಾವತಿಹಳ್ಳವಾಟೆಹೊಳೆಸಗರಿಹಳ್ಳ.
ಹೇಮಾವತಿ ನದಿಗೆ ಹಾಸನ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಗೊರೂರು ಗ್ರಾಮದ ಬಳಿ ಅಣೆಕಟ್ಟೆಯನ್ನು 240 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಖರ್ಚಿನಲ್ಲಿ 715000 ಎಕರೆ ಜಮೀನಿಗೆ ನೀರಾವರಿ ಸೌಲಭ್ಯ ಕಲ್ಪಸಲು ಗೊರೂರು ಬಳಿಯ ಹೇಮಾವತಿ ನದಿಗೆ ಅಡಲಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ ಹೇಮಾವತಿ ಜಲಾಶಯವು 15394 ಅಡಿ ಉದ್ದವಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ 363 ಮೀಟರ್ ಉದ್ದ ಕಲ್ಲು ಕಟ್ಟೆಯನ್ನು 4129 ಮೀಟರ್ ಉದ್ದ ಮಣ್ಣಿನ ಏರಿಗಳಿಂದ ನಿಮರ್ಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜಲಾಶಯದ ನಿರ್ಮಿಣದಲ್ಲಿ 46 ಹಳ್ಳಿಗಳು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ 126 ಹಳ್ಳಿಗಳು ಬಹುಶಃ ಮುಳುಗಡೆಯಾಗಿದೆ. 37.1 ಟಿ.ಎಂ.ಸಿ ಅಡಿ ನೀರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹ ಸಾಮಥ್ರ್ಯದ ಹೇಮಾವತಿ ಜಲಾಶಯದ ಗರಿಷ್ಟ ಮಟ್ಟ 2922 ಅಡಿಗಳಾಗಿದೆ. 195 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಅಣೆಯ ಜಲಾಶಯವಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ 35 5 30 ಅಂಗುಲ ಅಳತೆಯ ಆರು ನೆತ್ತಿಬಾಗಿಲು, 8 5 14 ಅಂಗುಲ ಐದು ನದಿ ತೂಬುಗಳಿಂದ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಅಣೆಕಟ್ಟ ತುಂಬ ನೆತ್ತಿ ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ನೀರು ಹೊರ ಬಿಟ್ಟಾಗ 35 ಅಡಿ ಎತ್ತರದಿಂದ ಧುಮುಕುವ ನೀರಿನ ಜಲಧಾರೆ ಮುಂಭಾಗದ ಬಕೇಟ್ಗೆ ಬಡಿದು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಚಿಮ್ಮುವ ದೃಶ್ಯ ಅದ್ಭುತವಾದ ರಾಸ ನಿಮಿಷವಾಗಿದೆ. 1200 ಅಡಿ ಹೃದಯ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿರಿಸಿ ಒಂದು ತುದಿಯಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ತುದಿಗೆ ದಾಟಬಹುದಾಗಿದೆ. ಅಣೆಕಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತು ನೋಡಿದರೆ ತುಂಬಿದ ಜಲಧಾರೆ ವಿಶಾಲ ಸಮುದ್ರದಂತೆ ಕಾಣುವ ಜಲಾಶಯದ ನಿಂತ ನೀರಿನ ಮೇಲಿನಿಂದ ಬೀಸುವ ಶೀತಲ ತಂಗಾಳಿ ಚಳಿಯ ಅನುಬವ ನೋಡುಗರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಮುದಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಹೇಮಾವತಿ ಜಲಾಶಯ ನಿರ್ಮಣವಾದ ನಂತರ ಈವರೆಗೆ ಭರ್ತಿಗೊಂಡ ದಿನಗಳು ಇಂತಿದೆ.
1983    ನವೆಂಬರ್        7
1984    ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್       4
1988    ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್       30
1989    ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್       1
1990    ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್       3
1991    ಅಕ್ಟೋಬರ್       10
1992    ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್       17
1993    ಆಗಸ್ಟ್            24
1994    ಅಕ್ಟೋಬರ್       6
1995    ಅಕ್ಟೋಬರ್       10
1996    ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್       1
1997    ಆಗಸ್ಟ್            26
1998    ಅಕ್ಟೋಬರ್       16
1999    ಆಗಸ್ಟ್            20
2000    ಅಕ್ಟೋಬರ್       16
2005    ಆಗಸ್ಟ್            30
2006    ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್       24
2007    ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್       27
2008    ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್       21
2009    ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್       23
2010    ನವೆಂಬರ್        22
2011    ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್       17
2013    ಜುಲೈ            25
ಹೇಮಾವತಿ ಜಲಾಶಯದ ಎಡದಂಡೆ ನಾಲೆಯನ್ನು ಶ್ರೀ ಎ.ಜಿ.ರಾಮಚಂದ್ರರಾವ್ ನಾಲೆವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಡದಂಡೆ ನಾಲೆ 233 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದವಾಗಿದ್ದು 245000 ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನೀರಾವರಿ ಒಳಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ನಾಲೆಯು ಏಷ್ಯದ 2ನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ  ಬಾಗೂರು ನವಿಲೆ ಸುಂರಗದ ಮೂಲಕ ಹಾದಿ 240ಲಿ.ಮೀ ಉದ್ದವಿರುವ ತುಮಾಕುರಿನ  ಉಪನಾಲೆ (ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ ನಾಲೆ)  238000 ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನೀರಾವರಿ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ವದಗಿಸಿದೆ. 71ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದದ ನಾಗಮಂಗಲ ಉಪನಾಲೆ (ಟಿ.ಮರಿಯಪ್ಪ ನಾಲೆ)ಯಿಂದ 147000 ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನೀರಾವರಿಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಇನ್ನೂ ಬಲದಂಡೆ ನಾಲೆಯನ್ನು ಡಾ|| ಗೊರೂರು ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ ನಾಲೆವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ನಾಲೆಯು 91 ಕಿ.ಮಿ ಉದ್ದವಿದೆ. ಇದರ ಸಾಮಥ್ರ್ಯ ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂದಿಗೆ 1000 ಘ.ಮಿ ಈ ನಾಲೆಯು 20000 ಎಕರೆಗಳಲ್ಲಿಗೆ ನೀರು ಬದಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಹೇಮಾವತಿ ಬಲಮೇಲ್ದಂಡೆ ನಾಲೆಯನ್ನು ಬೋರಣ್ಣಗೌಡ ನಾಲೆವೆಂದು ಕಾರೆಯಲಾಗಿದ್ದು ಈ ನಾಲೆಯು 106 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದವಿದೆ. ಈ ನಾಲೆಯು ಅಣೆಕಟ್ಟೆಯ ಜಲಾವೃತ್ತ ಪ್ರದೇಶ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಂಭವಾಗಿ 3 ಕಿ.ಮೀ ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಹರಿದು ಮುಂದೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ನಾಲೆಗೆ ಹಳ್ಳಿ ಮೈಸೂರು ಏತ ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಗೆ ನೀರನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಯೋಗಾನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ:-
ಹಳೆ ಗೊರೂರು ಗ್ರಾಮದ ಹೇಮಾವತಿ ನದಿಗೆ ಹೋಗುವ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ  ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವುದು ಯೋಗಾನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ. ಈ ದೇವಾಲಯ ವಿಶಾಲವಾಗಿದ್ದು ಮದುವೆ ಮುಂಜಿ ಕಾರ್ಯಗಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ನದಿಗೆ ಇಳಿಯುವ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಮಟ್ಟೆಕಲ್ಲು ಆನೆಕಲ್ಲು ಎಂಬ ಎರಡು ಕಲ್ಲು ಗುಡ್ಡಗಳು ನೀರಿನ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದು ಈ ಜಾಗ ಈಜುಗಾರರಿಗೆ ಆನಂದ ನೀಡಿದರೆ ಈಜು ಬಾರದವರಿಗೆ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಜಾಗವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಮಟ್ಟೆಕಲ್ಲು ಮಡುವಿನಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯು ಯೋಗಾನರಸಿಂಹನು ಯೋಗಮುದ್ರೆಯಲ್ಲಿದ್ದುದರಿಂದ ಏಕಾಗ್ರಾತೆಯನ್ನು ಭಂಗಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ತಾನು ತಪಸ್ಸಿನಿಯಾಗಿ ನರಸಿಂಹ ಬಹಿರ್ಮುಖನಾಗುವುದು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕಿದೆ.
ಗರ್ಭಗುಡಿನವರಂಗಸುಖನಾಸಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಯೋಗನರಸಿಂಹ ದೇವಾಲಯವು ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಮೂಲ ವಿಗ್ರಹ ಮೂಡಿದಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ನಿಲುಬಾಗಿಲು ದೇವರಿಗಿಂತ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಇದೆ. ನರಸಿಂಹನು ಎರಡು ಕೈಗಳನ್ನೂ ಮಂಡಿಯ ಮೇಲಿದ್ದು ಒಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಶಂಖ ಇನ್ನೊಂದರಲ್ಲಿ ಚಕ್ರ ಹಿಡಿದ್ದಿದ್ದು ಪೀಠದ ಮೇಲೆ ಗರುಡನ ವಿಗ್ರಹವಿದೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಜಯವಿಜಯ ವಿಗ್ರಹವಿದ್ದು ಒಲಗಡೆ ಮಧುರಕವಿ ಆಳ್ವಾರ್ ಮತ್ತು ಪಾಂಡರಪ್ಪಡಿ ಆಳ್ವಾರ್ ವಿಗ್ರಹವಿದೆ. ಎಡಗಡೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿನರಸಿಂಹಪ್ರಹ್ಲಾದ ರಾಮಸೀರೆ ಆಂಜನೇಯವಿದೆ.
ದೇವಾಲಯದ ಗೋಪುರವು ಮೂರು ಆಂತಸ್ತಿನದಾಗಿದ್ದು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿರುವ ದೇವ ಕನ್ಯೆಯರುಗಂಧರ್ವರುಆಂಜನೆಯಗರುಡ ಇತ್ಯಾದಿ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗೋಪುರದ ಮೇಲಿರುವ ಐದು ಕಳಸಗಳ ಎರಡು ತುದಿಯಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಸರೂಪದ ಚಿನ್ನೆಗಳಿವೆ. ಮಹಾಧ್ವಾರದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಗೋಪುರವನ್ನು ಗೋಕರ್ಣ ಋಷಿ ಮಂಟಪವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮುಂದೆ ಗೋಕರ್ಣ ಋಷಿ ಎಡಬದಿಗೆ ವಿಧ್ಯಾಸರಸ್ವತಿ ಒಲಗಡೆ ನಾರದ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉಗ್ರನರಸಿಂಹ ಶಿಲ್ಪ ಹಾಗೂ ನಾಲ್ಕು ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಆಚಿಜನೇಯಗರುಡ ಮತ್ತು ನಾರಾಯಣ ಮೂರ್ತಿಗಳಿವೆ.
ಪಾಳೆಗಾರ ಕೃಷ್ಣಪ್ಪನಾಯಕನು ಶ್ರೀ ಯೋಗನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಪೀಠದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿಗರ್ಭಗುಡಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಸುತ್ತ ಕಲ್ಲುಗೋಡೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ನಂತರ ಮುಂದೆ ದೊಡ್ಡನರಸಯ್ಯ ಮತ್ತು ಅವರ ವಂಶೀಕರು ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿದರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಗೊರೂರಲ್ಲಿ ಮಾಘಮಾಸ ಹುಟ್ಟಿತೆಂದರೆ ಊರಿನ ಮನೆಗಳು ಸುಣ್ಣ ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ  ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದು ಹಬ್ಬವೆಂಬ ಭಾವನೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ರಥೋತ್ಸವಕ್ಕೆ ಒಂದು ವಾರದ ಮುಂಚೆ ದನಗಳ ಜಾತ್ರೆ ಸೇರುತ್ತರೆ.ಮಾಘ ಶುದ್ಧ ಮೊದಲನೆಯ ದಿನದಲ್ಲಿಯೆ ಊರಿನ ಪರವಾಸು ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸಮಾರಾಧನೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ತೇರಿನ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಸಮವಾಗಿ ಕಲ್ಲು ಮಂಟಪವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಪಂಚಮರು ಬಂದು ಕೈ ಹಾಕುವವರೆಗೆ ತೇರನ್ನು ಎಳೆಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ತೇರಿಗಹೋಗೋಣ ಬನ್ನಿರೇ
ಸ್ವಾಮಿ ರಥಾಕೋಗೋಣ ಬನ್ನಿರೇ |
ನೋಡಾಕೆ ಚೆಂದ್ಹಂತೆ ನೊಣವಿನ ಕರೆಯಂತೆ
ಕೋಟೆಯ ಬುಡದ ಬೇಟರಾಯ್ನಂತೆ ||
ಅಯ್ಗೊಳ ಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಏನೇನು ಅಡ್ಗೆ
ಊಟ ಮತ್ತೆ ಪನಿವಾರ |
ನೆನೆಯಕ್ಕಿ ನೆನೆಗಡಲೆ ಪನಿವಾರಾ
ನಮ್ಮ ಮುದ್ದು ನರಸಿಂಹನ ಗುಡಿಯಾಗೆ ||
ಹಾರುವರ ಕೇರಿಯ ತೇಗದ ತೇರು
ಯಾರ್ಯಾರಯ ನೊಕಿದ್ರು ಮಲಕೊಲ್ದು |
ಯಾರ್ಯಾರು ನೂಕಿದ್ರು ಮಲಕದ ತೇರು
ಗೊರವೂರ ಹೊಲೆಯರು ಮುಟ್ಟಿದ್ರೆ ನಲಿಯುವೆ ||
ಪಂಚಮರು ನಲಿಯುತ್ತು ಕುಣಿಯುತ್ತ ತೇರನ್ನು ಎಳೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಪರವಾಸು ದೇವಾಲಯ:-
ಪರವಾಸು ದೇವಾಲಯದ ಮೂಲ ಮೂರ್ತಿ ವಾಸುದೇವ ಮೂರ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಪೂರ್ವಭಿಮುಖವಾಗಿದ್ದು ವಾಸುದೇವ ನಿಂತಿರುವ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿದೆ. ವಿಗ್ರಹ ಐದು ಅಡಿ ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದು ಎರಡು ಅಡಿಯ ಪೀಠದ ಮೇಲಿದೆ. ಗರ್ಭಗೃಹಸುಕನಾಸಿನವರಂಗ ಕೈಸಾಲೆ ಮತ್ತು ಆವರಣವಿದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಮೂಲ ಮೂರ್ತಿಯ ಎರಡು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಶಂಖಚಕ್ರಕಮಲ ಮತ್ತು ಗದೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ನಿಂತಿದೆ. ನವರಂಗರುವ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ವಿಗ್ರಹ ಸುಂದರವಾಗಿ ಗಂಭೀರವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ನಾಲ್ಕು ಶಾಸನವಿದ್ದು ಪ್ರಾಕಾರದಲ್ಲಿ ನೆಟ್ಟಿರುವ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿನ ಬರಹ 1575ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 24ಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಬೇಲೂರು ಕ್ರಿಷ್ಣಪ್ಪನಾಯಕನಿಗೆ ಶುಭವಾಗಬೇಕೆಂದು ಏರೆ ಕೃಷ್ಣಪ್ಪನಾಯಕನ ಮಗ ವೇಂಟಾದ್ರಿನಾಯಕ ಗೊರೂರಿನ ವಾಸುದೇವನರಸಿಂಹ ಮತ್ತು ಕೈಲಾಸ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಚಕ್ಕಣ್ಣಯ್ಯವರದೆಯ್ಯ ಮತ್ತು ಅಪ್ಪರಯ್ಯನವರು ದೇವಾಲಯದ ಅದಾಯಕ್ಕೆ ದಾನ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ದಾನ ಮಾಡಿದ ಜಮೀನುಗಳ ಕಂದಾಯವನ್ನು ರಿಯಾಯ್ತಿ ಮಾಡಿದೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ.
ತ್ರಿಕೂಟಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಕೈಲಾಸೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ:-
ಗೊರೂರಿನ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ತ್ರಿಕೂಟಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಕೈಲಾಸೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಹೊಯ್ಸಳ ಕಲೆಯ ಕಲಾತ್ಮಕದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ತ್ರಿಕೂಟಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಹೆಸರೇ ಹೇಳುವಂತೆ ಮೂರು ಲಿಂಗದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಮೂರು ಲಿಂಗವು ಸೊಗಸಾದ ಕಡತ್ತನೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಈ ಮೂರು ಲಿಂಗಗಳ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಸುಕನಾಸಿಗೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಮಹಿಷಾಮರ್ದಿನಿವೀರಭದ್ರಗಣಪತಿನವದುರ್ಗಯರುಸುಬ್ರಮಣ್ಯೇಶ್ವರ ಮೂರ್ತಿಗಳಿವೆ.
ತ್ರಿಕೂಟಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಐದು ಶಾಸನಗಳಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯದ ಒಳವಾಗಿಲ ಬಳಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕಡೆ ಇರುವ ಕಂಬದ ಮೇಲಿನ ಶಾಸನವನ್ನು ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಪನೆಯ ದಿನದಂದು ಬರೆಸಾಲಗಿದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನ ಪ್ರತಿಷ್ಠಪಣೆ ದಿನಾಂಕ 1197ರ ಮಾರ್ಚ್ 2ಎಂದಿದೆ. ಈ ಶಾಸನ ಹೊಯ್ಸಳರ ಒಂದನೇ ನರಸಿಂಹ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಳೇಬಿಡು ದುಷ್ಟ ನಿಗ್ರಹ ಶಿಷ್ಟ ಪರಿಪಾಲನೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ್ಗೆ ಇವರ ಆಶ್ರಿತನಾದ ವಿಜಯಾದಿತ್ಯ ಹೆಗ್ಗಡೆ ಶತರುದ್ರಯಾಗಪುರಿ ಗೊರೂವೂರಿನಲ್ಲಿ ತ್ರಿಕೂಟಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಈ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಮಾವಿನ ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟನೆಂದು ಹೇಳಿದೆ.
ತ್ರಿಕೂಟಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಕೈಲಾಸೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಕಲೆ ತ್ರೀಕೂಟಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಕಲೆಗಿಂತ ಹಿರಿದು. ಕೈಲಾಸೇಶ್ವರ ಲಿಂಗದ ಮುಂದೆ ಸುಕನಾಸಿಯಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿ ಪರವೇಶ್ವರ ಜೋತೆ ಗಣಪತಿ ಚನ್ನಕೇಶವ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ ನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ ವಿಗ್ರಹಗಳಿವೆ. ಜಕಣಾಚಾರಿ ಮತ್ತು ಸಂಗಡಿಗರ ಮಾದರಿಯ ತೊಂಬತ್ತು ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ ಆ ಪೈಕಿ ಗೊರೂರಿನ ಈ ದೇವಾಲಯ ಸಹ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಗರ್ಭಗುಡಿಸುಕನಾಸಿ ಮತ್ತು ನವರಂಗದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಸೋಮವಾರ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ರುದ್ರಾಭಿಷೇಕ ಇದ್ದು ಶಿವರಾತ್ರಿ ಗೌರಿ ಹಬ್ಬ ಮತ್ತು ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಒಂದು ತಿಂಗಳು ದೀಪಾರಾಧನೆ ಇರುತ್ತದೆ.

ಸಂಗಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ:-
ಹೇಮಾವತಿ ಯಗಚಿ ನದಿ ಸಂಗಮವಾಗುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸಂಗಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಪೊನ್ನಾಥಪುರದಲ್ಲಿದ್ದು ಲಕ್ಷ್ಮಿನರಸಿಂಹ ದೇವರುಗಳ ಮೂಲವಿಗ್ರಹವನ್ನು ತಂದು ಸಂಗಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಸಂಗಮೇಶ್ವರ ಲಿಂಗರೂಪಿಯಾಗಿದ್ದು ಇದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನರಸಿಂಹವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ್ದಾರಿಂದ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಹರಿಹರೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವೆಂದು ಸಹ ಕರೆಯುತ್ತರೆ.  ಗೊರೂರಿನಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯಪ್ಪಸ್ವಾಮಿ ವೀರಾಂಜನೇಯ ಮಾರಿಕಾಂಬ ದೇವಾಲಯಗಳು ಇವೆ.

ಇಲ್ಲಿಯ ಕೈಲಾಸೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ರಕ್ಷಣಾ ಕೋಟೆ ಇತ್ತು ಅದರ ಅವಶೇಷದ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ನಾವು ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಕೋಟೆಯ ಇತಿಹಾಸ ತಿಳಿಯಬರಲಿಲ್ಲವಾದರೂ 11ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ 14ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ಹೊಯ್ಸಳ ಸಾಮಂತರಿಗೆ  ನಂತರದಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರದರಸರ ಅಧಿನದಲ್ಲಿತ್ತು. 1166ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯಾಧಿತ್ಯನ ಶಾಸನ 1314ರ ವೀರಬಲ್ಲಾಳನ ಶಾಸನ 1239ರ ಮಾಚಯದತ ನಾಯಕನ ಶಾಸನಗಳಿಂದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ 1575ರಲ್ಲಿ ಬೇಲೂರಿನ ಅಂದರೆ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮಂತನಾದ ಅರಕಲಗೂಡು ಕೃಷ್ಣಪ್ಪನಾಯಕನ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತಲ್ಲದೇ ಕ್ರಿ.ಸ 1780ರ ಮಡಿಕೇರಿ ಅರಸರ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಸಾಮಯಲದಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಜದುರ್ಗವನ್ನು ಆಳಿದನಾಯಕರ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಲಿಂಗರಾಜ ಬಡೆಯರು ಕೊಡಗಿನ ಅರಸನನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದರೆಂಬ ಐತಿಹ್ಯದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲವಾದ ರಾಜಕೀಯ ಕೇಂದ್ರವಿದ್ದಿರಬಹುದೆಂದು ಭಾವಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ನಂತರ 1782ರಲ್ಲಿ ಹೈದರಾಲಿಯ ಮಗ ಟಿಪ್ಪುಸುಲ್ತಾನ್ ಗೊರೂರು ಕೋಟೆಯಿಂದ ಮಡಿಕೇರಿ ರಾಜಕುಟುಂಬವನ್ನು ಪರಿಯಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ವರ್ಗಯಿಸಿದನೆಂದೂ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.

-ದ್ಯಾವನೂರು ಮಂಜುನಾಥ್

ದಿಯಾ ಸಿನಿಮಾ ವಿಮರ್ಶೆ


ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರ ವೃತ್ತಿಜೀವನವು ಟೈಪ್ಕಾಸ್ಟ್ ಆಗಿರುವ ದೇಶದಲ್ಲಿ 6-5 = 2 ನಂತಹ ಚೊಚ್ಚಲ ಸಿನಿಮಾ ನಂತರ, ಕೆ.ಎಸ್.ಅಶೋಕ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ಗಳು ಮತ್ತು ಭಯಾನಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊರಹಾಕುವ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇತ್ತು. ಅದರೆ ಈ ಬಾರಿ 'ದಿಯಾ' ಎಂಬ ಲವ್ ಸ್ಟೋರಿಯೊಂದನ್ನು ತೆರೆಮೇಲೆ ತೋರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಲವ್ ಸ್ಟೋರಿ ಎಂದ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲಿ ಬರೀ ಪ್ರೀತಿ-ಪ್ರೇಮದ ಸುಮಧುರ ಪಯಣ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರೆ ಅದು ತಪ್ಪು. ಅದಕ್ಕೂ ಮೀರಿದ ಕಥೆಯೊಂದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ದಿಯಾ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹೊಸಬರ ಸಿನಿಮಾ. 6-5= 2 ಎಂಬ ಸಿನಿಮಾ ಮಾಡಿದ್ದ ಹೊಸಬರ ತಂಡ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದಿಬ್ಬರನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ತೆರೆ ಮೇಲೆ ಬರೋದೆಲ್ಲ ಹೊಸ ಮುಖಗಳೇ. ಆ ಕಾರಣಕ್ಕೋ ಏನೋ ಇಡೀ ಸಿನಿಮಾ ಹಳೆಯ ಕಸಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಝಾಡಿಸಿ ಹೊಸತನದಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತೆ.

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯಾವ ಸಿನಿಮಾದ ಕತೆಯನ್ನು ನೋಡಿದರೂ ಇದು ಹೀಗಾಗಬಹುದು ಅನ್ನೋ ಊಹೆ ಇರುತ್ತೆ. ಪ್ರೇಕ್ಷಕನ ಆ ಊಹೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ನಿರ್ದೇಶಕ ಏನೇನೆಲ್ಲಾ ಕಸರತ್ತು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಇಂಥಾ ಸರ್ಕಸ್ ಪ್ಲಾಪ್ ಆಗೋದೇ ಹೆಚ್ಚು.  "ಈ ಚಿತ್ರದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣ ಎಂದರೆ, ಅದು ಪ್ರಣಯ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಒಂದೇ ಒಂದು ಹಾಡು ಕೂಡ ಇಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ಈ ಚಿತ್ರವು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ರಂಜಿಸಲು ಅನುಭವಿ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಅಜನೀಶ್ ಲೋಕನಾಥ್ ಅವರ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಹಾಗಾಗಿ ಕತೆಗೆ ಎಲ್ಲೂ ಡಿಸ್ಟ್ರಾಕ್ಷನ್ ಬರಲ್ಲ. ಆರಂಭದಿಂದಲೇ ಸಹಜತೆಗೆ ತೀರಾ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಸಾಗುವ ಸಿನಿಮಾ ಒಂದು ಹಂತದ ಬಳಿಕ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನ ಊಹೆಯನ್ನೂ ಮೀರಿ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಅದು ಸಿನಿಮಾದ ಪ್ಲಸ್ ಪಾಯಿಂಟ್. ಲೈಫ್ ಈಸ್ ಫುಲ್ ಆಫ್ ಸರ್ಪೈಸ್ ಅನ್ನುವ ಟ್ಯಾಗ್ ಲೈನ್ಗೆ ಅನ್ವರ್ಥದಂತಿದೆ ಈ ಸಿನಿಮಾದ ಕಥೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಕತೆಯನ್ನೇ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಲೆವೆಲ್ಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದಿದ್ದು ಕತೆಯ ತಾಕತ್ತು.

" ಇದನ್ನು ಮಹಿಳಾ ನಾಯಕನ ಮೂಲಕ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ, ಮೊದಲನೆಯದು ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ ಪ್ರೀತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ 'ಗಂಟುಮೂಟೆ' ಚಿತ್ರ. ರೂಪಾ ಅಯ್ಯರ್ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ದಿಯಾ ಅನೇಕ ಚಾಪಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಕಾರ, 'ಲವ್' ಎಂಬ ಭಾವನೆಯ ಅನೇಕ ಬಿರುಕುಗಳ ಬಗ್ಗೆ. ಬಯೋಟೆಕ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿ-ದಿಯಾ ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬ ಹೆಣ್ಮಗಳ ಬದುಕಿನ ಪುಟದ ಹಾಗೆ ಕಂಡರೂ ಅದು ಅಷ್ಟೇ ಅಗಿಲ್ಲ. ಬದುಕನ್ನು ಅನೇಕ ಆಯಾಮಗಳಿಂದ ನೋಡೋ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರೀತಿ ಇನ್ನೇನು ಸಿಕ್ಕೇ ಬಿಟ್ಟಿತು ಅನ್ನುವಾಗ ಪ್ರೇಮಿಯೇ ಇಲ್ಲವಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನಿಲ್ಲದೇ ಬದುಕಿಲ್ಲ ಅಂತ ಸಾಯ ಹೊರಟ ದಿಯಾ ಮತ್ತೆ ಬದುಕಿನತ್ತ ಹೊರಳುತ್ತಾಳೆ. ಹೊಸ ಬದುಕು ಚಿಗುರೊಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲೊಬ್ಬ ಗೆಳೆಯ ಸಿಗುತ್ತಾನೆ. ಅವಳ ನೋವಿನ ಆಳವಾದ ಗಾಯಕ್ಕೆ ಮುಲಾಮು ಹಚ್ಚುತ್ತಾನೆ.
ತನ್ನ ಗೆಳೆಯ ರೋಹಿತ್ ಅಪಘಾತದಲ್ಲಿ ನಿಧನ ಹೊಂದಿದಾಗ, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವಳು ಕೂಡ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳು ಖಿನ್ನತೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ತೆರಳುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಆದಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ, ಅವರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರೀತಿಯ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಯಾಣವು ಪುನರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ನಂತರ, ಘಟನೆಗಳ ಒಂದು ತಿರುವಿನಲ್ಲಿ, ರೋಹಿತ್ ಮತ್ತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಈ ಹೃದಯ ಮುರಿಯುವ ತ್ರಿಕೋನ ಪ್ರೇಮಕಥೆಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಗೆ ವೇದಿಕೆ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿದೇ ಕತೆಯಾ ಅಂದರೆ ಹಾಗಂದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಬದುಕಿಗೆ, ಅನುಭವಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಹಾಗೆ ಕಥೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಇನ್ವಾಲ್ವ್ ಮಾಡುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತೆ. ಆದರೆ ಪ್ರತೀ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನನ್ನೂ ಗಾಢವಾಗಿ ತಟ್ಟುವುದು ಸುಳ್ಳಲ್ಲ. ಅದರಲ್ಲೂ ದಿಯಾಳ ಸ್ನೇಹಿತನಾಗಿ ಬರುವ ಆದಿ ಮತ್ತು ತಾಯಿಯ ಆಪ್ತ ಕ್ಷಣಗಳು ಬಹಳ ಕಾಡುತ್ತವೆ.
ಹದಿ-ಹರೆಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿ-ಪ್ರೇಮ ಸಹಜ. ವಯೋಸಹಜವಾಗಿ ಅದು ದಿಯಾಗೂ (ಖುಷಿ) ಆಗುತ್ತದೆ. ಅಂದುಕೊಂಡಂತೆ ಅವಳ ಪ್ರೀತಿಗೆ ಅವಳಿಗೇ ದಕ್ಕುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲವೂ ಸುಖಾಂತ್ಯ ಎನ್ನುವಾಗಲೇ ಒಂದು ಟ್ವಿಸ್ಟ್! ಅದು ಅವಳಿಗೆಷ್ಟು ಶಾಕ್ ನೀಡುತ್ತದೋ, ಅಷ್ಟೇ ಅಚ್ಚರಿ ನೋಡುಗನಿಗೂ ಆಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಪಯಣ ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದಷ್ಟು ರೋಚಕ ತಿರುವುಗಳಿಗೆ ದಿಯಾ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಬೆಚ್ಚಿಬಿದ್ದ ಮಗುವಿನಂತೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಚಿತ್ರಮಂದಿರದಿಂದ ಹೊರಬರುತ್ತಾನೆ!